2008: Παρουσίαση στο περιοδικό Πλανόδιον από τον Γιώργο Βαρθαλίτη

«Είμαι η γυναίκα που παλεύει την πληγή»

Σοφία Κολοτούρου: Αν-επίκαιρα ποιήματα, Αθήνα, 2007,  Τυπωθήτω- λάλον ύδωρ.

Για την επαναφορά της παραδοσιακής προσωδίας έχουν ειπωθεί και γραφεί πολλά. Την απάντηση και εδώ όμως την δίνει η ίδια η ποιητική πράξη. Αν κατορθώσει κάποιος να εκφράσει με πληρότητα τον εαυτό του επιστρατεύοντας μέτρα και ομοιοκαταληξίες, τότε τις δικαιώνει κι εκείνες. Αυτή, βέβαια, η δικαίωση δεν μπορεί να είναι γενικευμένη. Ισχύει (ή δεν ισχύει) ανά περίπτωση. Όπως πάνω-κάτω συμβαίνει με όλα τα πράγματα- και τα μικρά και τα μεγάλα- στη ζωή.
Η Σοφία Κ. στα «Αν-επίκαιρα» ποιήματά της το κατορθώνει. Εκφράζει με πληρότητα τον εαυτό της. Σ’ ό, τι όμως αποκαλούμε εαυτόν μας συμπλέκονται και συμφύρονται  αξεδιάλυτα δύο στοιχεία: οι βαθύτερες, έμφυτες και καθολικές ανάγκες κι ανησυχίες μας, οι ριζωμένες μέσα μας πηγές του πόνου και της ευφροσύνης και το πνεύμα του κάθε  καιρού και τόπου, το Zeitgeist των Γερμανών. Η ταυτότητα και το πεπρωμένο μας απαρτίζεται από τα δύο αυτά στοιχεία, είτε υπερισχύει το ένα είτε το άλλο, είτε συνεργάζονται αρμονικά είτε συγκρούονται.
Αυτά ακριβώς τα δύο στοιχεία συνθέτουν και τις δύο ενότητες της πρώτης ποιητικής συλλογής της Σ. Κ., αν και συχνά υπάρχει αλληλοπεριχώρηση  μεταξύ τους. Έτσι στα «Ανεπίκαιρα» ο ημεδαπός εξόριστος τριγυρνά τις νύχτες σαν ίσκιος στο γεμάτο μετανάστες Μεταξουργείο, το Zeitgeist τροφοδοτεί τα ανδρείκελα της κοινής γνώμης με τις τρέχουσες φοβίες, ενώ το σύγχρονο άστυ δηλώνεται ή υπονοείται ως σκηνικό των πιο ενδόμυχων αγωνιών. Αλλά το κύριο σώμα των «Ανεπίκαιρων»    είναι υφασμένο από αυτές  ακριβώς τις ενδόμυχες αγωνίες: την αγωνία της γυναίκας που της επέβαλαν ερήμην της την ενοχή, την αγωνία των συναισθημάτων που απαμβλύνονται, την  αγωνία της μοναξιάς, την αγωνία της αποδιάρθρωσης του κόσμου («Απ’ το στερέωμα χαμηλώνει η Άρκτος / κι εξαφανίζεται στα μαύρα δάση. / Πλοία πετούν, στο δρόμο του Βορρά. / Ο έλεγχος του κόσμου είναι ανύπαρκτος / -θα ξεκολλήσει σε λιγάκι και θα σπάσει: / την έκρηξη ήδη βλέπω, τη φωτιά», την αγωνία  της λήθης αλλά και της μνήμης: «μόνο να χάσουμε τη μνήμη που μπερδεύει / και μας ζητάει επίμονα νοήματα / κι όλο μας ντύνει με ηθικές και κρίματα».
Η Σοφία Κ. μοιάζει να ενστερνίζεται ένα ρομαντικό ιδεώδες επαναστατικότητας.  Μας εκμυστηρεύεται πως λάτρεψε τους επαναστάτες με τη φλεγόμενη σημαία, τους τυχοδιώκτες,  τους αιώνιους ονειροπόλους και τους εκλεκτούς των ακραίων παθών. Μ’ ετούτα τα ηρωικά πεπρωμένα αντιπαραβάλει τον μαρασμό όσων παλιών φίλων της υπέκυψαν στο πνεύμα του καιρού, δηλαδή όσων δελεάστηκαν από μια ψευδεπίγραφη ευμάρεια, ή «κυνήγησαν μια αμφίβολη καριέρα» ή τέλος παρασύρθηκαν  από τις σειρήνες των παραισθησιογόνων και των νηπενθών. Ο Ηλίας Λάγιος, στον οποίο αφιερώνονται εδώ δύο ποιήματα,  προβάλλεται να  ενσαρκώνει, με το τραγικό του τέλος, αυτό το ηρωικό-ποιητικό ιδεώδες στους πενιχρούς μας καιρούς.
Στην δεύτερη ενότητα, στα «Επικαιρικά», σχολιάζονται, με μιαν υποδόρια ειρωνεία, σύγχρονα συμβάντα και τάσεις, από την ενδεκάτη Σεπτεμβρίου και την αμερικανική επεκτατική πολιτική ως την καταναλωτική μανία των Χριστουγέννων.
Ο στίχος της Σοφίας Κ. είναι ευλύγιστος και δροσερός. Οι ομοιοκαταληξίες της δεν είναι τόσο καλοδουλεμένες όσο θα ήθελε η μεσοπολεμική μετρική, αλλά η γλώσσα της είναι πλούσια και αρμονική. Οι πιο εκτεταμένες συνθέσεις της συλλογής, όπου εκτίθενται ή σατιρίζονται καταστάσεις, είναι πιο αναιμικές σε σχέση με τα σύντομα λυρικά. Ξεχωρίζω τον «Σταυρό της Μοναξιάς», τις «Ρωγμές στη Συνοχή του Κόσμου», τη «Μνήμη και Λήθη», τον «Αμνήμονα Μετεωρισμό», και τα έξοχα «Ανομήματα»: «Είμαι η Γυναίκα και μου φόρτωσαν νωρίς την Ηθική / -δήθεν με νίβουν μ’ ανομήματα αιώνων. / Κι εγώ, ιέρεια στης Λαγνείας τη σπονδή, / Εκάτη, Αστάρτη, ηδονών μα και δαιμόνων / σε μιαν αντίληψη του κόσμου αρσενική. / Είμαι η Γυναίκα και μου φόρτωσαν καιρό την Ενοχή / -δεν έχουν οι αμαρτίες μια όψη μόνον. / Κι εγώ, στου Ανήθικου δοσμένη τη σπουδή, / με μίση και κατάρες τόσων χρόνων, / στα φαύλα και τα κρείττω η πηγή, / είμαι η γυναίκα που παλεύει την πλήγη.»

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΑΡΘΑΛΙΤΗΣ

Πλανόδιον, τχ. 45, Δεκέμβριος 2008


επιστροφή

δημοσιεύματα