2011: Παρουσίαση α του βιβλίου: Κουφός είσαι ρε; Δεν ακούς; στο εντευκτήριο του περιοδικού Εμβόλιμον (Ασπρα Σπίτια Βοιωτίας) από τον Γιώργο Θεοχάρη (22/2)

Σοφία Κολοτούρου: Κουφός είσαι ρε; Δεν ακούς;

Η Σοφία Κολοτούρου δεν γεννήθηκε κωφή. Άρχισε να μειώνεται η ακουστική της ικανότητα στην παιδική ηλικία και την απώλεσε στο μεταίχμιο εφηβείας και ενηλικίωσης. Εντάσσεται, συνεπώς, στην ομάδα των 3.οοο περίπου συμπατριωτών μας που χαρακτηρίζονται από μεταγλωσσική κώφωση.

Τι σημαίνει αυτό;

Ότι αυτοί οι άνθρωποι, συνεπώς και η Σοφία, έμαθαν ακουστικά, στα νηπιακά, προσχολικά χρόνια τους τη γλώσσα, τη διδάχτηκαν στο σχολείο και την «δίδαξαν», αν μπορούμε να το πούμε, στους μικρότερους συγγενείς και φίλους του περίγυρού τους. Ώσπου κάποτε βρέθηκαν με 4+ αισθήσεις, αφού η ακοή που έχασαν, εμπλούτισε και ενδυνάμωσε τις υπόλοιπες.

Από αυτή την ιδιαίτερη σχέση τους με την κώφωση και με τη γνώση της γλώσσας, αρχίζουν τα προβλήματά τους να γίνονται πιο περίπλοκα, εν σχέσει με τους προγλωσσικά κωφούς, εκείνους, δηλαδή, που δεν άκουσαν ποτέ και άρα ποτέ δεν είχαν τη δυνατότητα να μάθουν τη γλώσσα των ακουόντων, αλλά διδάχτηκαν την νοηματική γλώσσα σε ειδικά σχολεία.

Αντιληφθήκατε, πιστεύω, με ό,τι σας είπα μόλις τώρα, πως οι μεταγλωσσικά κωφοί δεν γνωρίζουν την νοηματική. Οπότε, όποιος στην αίθουσα βλέπει τα δελτία ειδήσεων στη νοηματική, ή έχει εντρυφήσει στο παραθυράκι με την μεταφράστρια στη νοηματική γλώσσα όταν η τηλεόραση συνδέεται με το Κοινοβούλιο, και νομίζει πως έχει μάθει κάτι, πώς χειρονομείται η καλησπέρα, π.χ., ας μη καλησπερίσει με τα χέρια τη Σοφία γιατί δεν πρόκειται να τον …ακούσει.

Ας την καλησπερίσουμε, κι ας την καλωσορίσουμε με λέξεις σχηματισμένες με την πλαστικότητα των χειλιών μας. Αργά και καθαρά, και προπαντός να στεκόμαστε απέναντί της και να φωτίζεται το πρόσωπό μας καλά.

Έτσι ακούνε οι μεταγλωσσικά κωφοί. Με την χειλεοανάγνωση. Διαβάζοντας τα χείλη του συνομιλητή τους.

Ας εξηγήσουμε όμως γιατί οι μεταγλωσσικά κωφοί αντιμετωπίζουν μεγαλύτερα προβλήματα από τους προγλωσσικά κωφούς.

Αυτό συμβαίνει γιατί οι πρώτοι, όπως η Σοφία, επειδή μιλάνε και αντιλαμβάνονται με την χειλεοανάγνωση, δεν πείθουν εύκολα τους κουτοπόνηρους ακούοντες ότι είναι κωφοί, κι έτσι δημιουργείται εξ’ αρχής δυσπιστία. «Μπα! μάλλον βαριακούει…», σκέφτεται ο πονηρός ακούων.

Αυτό που γνωρίζει ο Έλληνας είναι ο «κωφάλαλος», αν και τέτοια κατάταξη είναι εντελώς αντιεπιστημονική, όπως θα μας εξηγήσει η Σοφία. Και τον «κωφάλαλο» οι Έλληνες τον χρειαζόμαστε, συνήθως, ως πλατφόρμα για να διοχετεύεται η συμπόνια και η φιλευσπλαχνία ημών των ακουόντων.

Η Σοφία Κολοτούρου, με απωλεσμένη την ακοή της, σπούδασε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης και ειδικεύτηκε στην Κυτταρολογία στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ηρακλείου Κρήτης και στον Άγιο Σάββα, στην Αθήνα.

Γράφει ποιήματα από τότε που ήταν στο Δημοτικό Σχολείο. Είναι μια πολύ καλή ποιήτρια η Σοφία και ένας πνευματικός άνθρωπος που υπερασπίζεται και προβάλλει την ποιητική δημιουργία, με γενναιοδωρία.

Εξέδωσε μία συλλογή ποιημάτων το 2007 με τίτλο «Αν-επίκαιρα ποιήματα». Το βιβλίο εκείνο εντάχθηκε στη μικρή λίστα υποψηφιοτήτων για το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα του περιοδικού Διαβάζω το 2008. Δύο ποιήματα της συλλογής μελοποιήθηκαν, το ένα από τον B. D. Foxmoor των Active Member (στο άλμπουμ: Όταν οι μικρόνοοι hiphορραγούν) και το άλλο από τον Κώστα Παρίσση (στο δίσκο: One For the Road του Δώρου Δημοσθένους).
Ο B. D. Foxmoor δεν είναι άλλος από τον ράπερ και hip hop παραγωγό Μιχάλη Μυτακίδη, ο οποίος έχει σχέση και με τα Άσπρα Σπίτια, αφού υπήρξε φίλος ενός δικού μας νέου καλλιτέχνη, του οποίου μελοποίησε και στίχους, του Πάνου Χονδρού, που δημιούργησε το μουσικό σχήμα «Βόμβοι».

Η Σοφία επιπλέον έχει ένα προσωπικό ιστολόγιο όπου αναρτά τα ποιήματα και τα άλλα γραπτά της, και από κοινού με τον ποιητή και μεταφραστή Κώστα Κουτσουρέλη επιμελούνται το ιστολόγιο «Νέοι ήχοι στο παμπάλαιο νερό», όπου αναρτώνται ποιήματα σύγχρονα γραμμένα με την παραδοσιακή μετρική.
Το 2010 αποφάσισε και εξέδωσε σε βιβλίο μία σειρά κειμένων της που έχουν να κάνουν με την τραυματική εμπειρία της σε έναν κόσμο αναλγησίας και αφασίας, όπως είναι ο κόσμος εκείνων που έχουν την ακοή τους αλλά δεν ακούνε τα προβλήματα και τις δυσκολίες όσων την απώλεσαν.

Το βιβλίο Κουφός είσαι ρε; Δεν ακούς; από τον τίτλο του κι όλας, μας δίνει να καταλάβουμε ότι απευθύνεται σ’ εμάς που ακούμε, γιατί μόνον η δική μας χοντροκοπιά μπορεί να εκφραστεί με ένα παρόμοιο «ρε!»

Γραμμένο με χιούμορ αποτελεί έναν οδηγό ανθρωπιάς και ισοτιμίας σ’ έναν αφασικό κόσμο στερεοτύπων, όπως είναι ο κόσμος μας.

Κάποιες από τις κουφές ιστορίες καθημερινής τρέλας της Σοφίας ενέπνευσαν τον κομίστα Σπύρο Δερβενιώτη και τις οπτικοποίησε σε ένα έγχρωμο ένθετο στο βιβλίο.

Το βιβλίο λειτουργεί ακόμη και ως μέσον εγκαρδίωσης για όσους ανθρώπους με αναπηρία το διαβάσουν.

Είναι πολλαπλώς χρήσιμο να παρακολουθεί κανείς τον διάλογο που αναπτύσσεται μεταξύ των ατόμων με αναπηρίες στο Διαδίκτυο, για να αντιλαμβανόμαστε πού και πώς χρειάζεται να αναπροσαρμόζουμε τις συμπεριφορές μας απέναντι στον Άλλο διπλανό μας, όποιος κι αν είναι, κι όχι να προσπαθούμε να συμμαζέψουμε τα ασυμμάζευτα, μόλις καταλάβουμε ότι ο Άλλος που προσβάλλαμε, μειώσαμε, αποπήραμε, ειρωνευθήκαμε, δυσκολέψαμε, πικράναμε, δεν άξιζε τέτοιας συμπεριφοράς.

Επισκευθείτε τους ιστοτόπους: Disabled.gr - ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ,  Sxeseis.gr – στην θεματική ενότητα ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΙ ΘΕΣΗ ΕΧΟΥΝ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΑΣ; εκεί η Σοφία έχει τη δική της ξεχωριστή συμβολή: εγκαρδιώνει, προτείνει, προτρέπει, στηρίζει, επαινεί.
Δείτε επίσης το ιστολόγιο της Σοφίας kofosi.blogspot.

Έχουμε πολλά ακόμα να μάθουμε ώστε να συμπεριφερθούμε σωστά στον διπλανό μας, όποιος κι αν είναι.

Ας δούμε όμως κάποια, ελάχιστα, σημεία του βιβλίου, ακούγοντας τη Σοφία:

Τι κάνει ένας κωφός σε μια συναυλία;

Είναι αλήθεια πως το καλοκαίρι του 2007 με πήγε η παρέα μας στη συναυλία του Αγγελάκα στο Διακοφτό όπου έτυχε να παραθερίζουμε εκείνες τις μέρες. Αλλά αυτό δεν πιάνεται ακριβώς, γιατί η συναυλία εκείνη έγινε σε ανοικτό χώρο, σε ένα παραθαλάσσιο μαγαζί, όπου μπορούσα να πιω το ποτό μου δίπλα στη θάλασσα μέσα… στην απόλυτη ησυχία, βλέποντας τα κυματάκια να σπάνε απαλά και αθόρυβα στην αμμουδιά, ενώ λίγα μέτρα παραπέρα κάποιοι τρελοί κοπανιόντουσαν άνευ λόγου και αιτίας –ή έτσι το έβλεπα εγώ το θέμα.

Τι γίνεται όμως όταν η συναυλία είναι σε κλειστό χώρο;

Ξέρω πως ακούγεται παράλογο να βρίσκεται ένας κουφός άνθρωπος σε συναυλία, αλλά πάλι, δεν είμαστε εντελώς αποκλεισμένοι από τα ηχητικά ερεθίσματα όπως νομίζετε οι περισσότεροι. Πρώτα πρώτα, ακόμα και τώρα φτάνουν σε μένα κάποιοι ήχοι από τα βάθη του πουθενά, όχι βέβαια στις συχνότητες της ανθρώπινης φωνής ή τις ακόμα πιο υψηλές συχνότητες, όπως είναι οι συναγερμοί των αυτοκινήτων, όπου δεν πιάνω τίποτα, δεν πάει να χαλάει ο κόσμος.
Εδώ πρέπει να πω ότι αισθάνομαι πολύ τυχερή που δεν ζω στον πόλεμο για να «ουρλιάζουν οι σειρήνες», έτσι το έχω διαβάσει σε όλα τα βιβλία, «ούρλιαζαν οι σειρήνες να μπούμε στο καταφύγιο» και σκέφτομαι πως σε μια τέτοια εποχή θα πήγαινα σούμπιτη με τον πρώτο βομβαρδισμό, γιατί οι μόνες Σειρήνες που έχω ακούσει να ουρλιάζουν είναι εκείνες του Οδυσσέα, στη χώρα της φαντασίας μου όπως πάντα.
Αντιλαμβάνομαι όμως τα μπάσα, (…). Δεν είμαι τελείως σίγουρη αν τα ακούω όντως –ίσως λίγο από το ένα ακουστικό που φοράω στο δεξί αυτί (το αριστερό είναι νεκρωμένο από καιρό, τα έχει φτύσει, έχει παραδώσει τελείως τα όπλα, καπούτ λέμε, οριστικά). Περισσότερο όμως εισπράττω τη δόνηση από τα μπάσα, ειδικά αν το πάτωμα είναι ξύλινο, η δόνηση από τα μπάσα ανεβαίνει σε όλο μου το σώμα από το πάτωμα προς τα πάνω και αισθάνομαι πλέον τη μουσική στο σώμα μου.

Μ’ αυτά και μ’ αυτά η Σοφία πήγε κάποτε στο Gagarin σε συναυλία των Actine Member, στην οποία θα… άκουγε και το τραγούδι πάνω σε δικούς της στίχους:

Πολλά παιδιά δίπλα μου (…) ήξεραν απέξω όλους τους στίχους, και πραγματικά τους έλεγαν ταυτόχρονα με τον ή τους τραγουδιστές, κάνοντας παράλληλα όλες τις χειρονομίες που χαρακτηρίζουν το Low Bap.
Τώρα, αν με ρωτήσετε τι είναι το Low Bap, δεν θα ξέρω τι να σας πω. Μπορώ ίσως να σας δώσω έναν θεωρητικό ορισμό που έχω διαβάσει στις συνεντεύξεις του B. D. Foxmoor, αντίστοιχο του «οι εξπρεσιονιστές έδωσαν έμφαση στο χρώμα» που θα σας έλεγε ίσως κι ένας τυφλός, κι αν τον ρωτήσεις τι είναι χρώμα μάλλον θα πει «διαφορετικό κύμα ήχου, όπως αντανακλάται αν χτυπήσεις μια βαμμένη επιφάνεια» ή όπως αλλιώς μπορεί ενδεχομένως να προσδιορίσει το χρώμα.
[…].
Κάποια στιγμή ο άντρας μου ο Νίκος (…) με σκούντηξε στον ώμο και μου είπε: «Τώρα θα πει το τραγούδι σου, και χειροκροτάνε για σένα».
«Για μένα», σκέφτηκα, «τι λες βρε παιδί μου». Αναρωτιόμουν τι να σκεφτόντουσαν όλοι αυτοί οι άνθρωποι, καθώς άκουγαν ότι μια κουφή γυναίκα τους στέλνει στίχους σαν μήνυμα σε μπουκάλι.
[…].
Αυτό που κατάλαβα από το τραγούδι μου είναι ότι ήταν μωβ, όπως το χρώμα της σκηνής εκείνη την ώρα. Μου αρέσει το μωβ, είναι μυστήριο χρώμα κι αλλάζει συνεχώς. Μια σταλίτσα μπλε αν του ρίξεις –αν έχεις μπλε εκείνη την ώρα, δηλαδή Blues, μελαγχολία στην καρδιά σου- γίνεται κι αυτό μελαγχολικό. Μα τη στιγμή που τα βλέπεις όλα ρόδινα, ρίχνεις λιγουλάκι κόκκινο στο μωβ και γίνεται ζωηρό και χαρούμενο.
Όποιος ακούσει το τραγούδι μου ελπίζω να χρησιμοποιήσει και τους δυο τρόπους, και τις δύο ψυχικές διαθέσεις. Όπως κι εγώ βλέπω τα πράγματα πότε μελαγχολικά και πότε ρόδινα. Κυρίως, μη συνδέετε την αναπηρία με τη μελαγχολία και τη δυστυχία, αυτό είναι μύθος: αγαπάμε εξίσου το ροζ στη ζωή μας, και μπορούμε να αντιληφθούμε συχνά και το la  vie en rose, όπως όλοι σας.

Με τη εμφάνιση των κινητών τηλεφώνων οι κωφοί διευκολύνθηκαν γιατί μπορούν να επικοινωνούν με SMS. Μάλιστα ο ΟΤΕ έχει προσδιορίσει κάποια νούμερα όπου μπορεί μα γραπτό μήνυμα κάποιος να ζητήσει βοήθεια από την αστυνομία, την πυροσβεστική ή το ΕΚΑΒ. Αλλά, όπως λέει η Σοφία:

[…], αν είσαι γυναίκα και σε κυνηγάει ένας επίδοξος βιαστής σε ένα σκοτεινό δρόμο τη νύχτα, θα του πεις: «Μισό λεπτό ρε φίλε, στέλνω ένα SMS και τα λέμε». Ή όταν μπει κλέφτης στο σπίτι σου, θα έχεις όλη την άνεση να στείλεις το μηνυματάκι σου πρώτα. Ή, αν έχεις λιποθυμικές τάσεις, θα προλάβεις, προτού πέσεις, να ειδοποιήσεις με SMS το ΕΚΑΒ. Κι αν πιάσει φωτιά το σπίτι, θα μπεις οπωσδήποτε μέσα για να σώσεις το κινητό –αλλιώς πώς στην ευχή (εσύ ο κουφός) θα στείλεις το μηνυματάκι στην Πυροσβεστική να έρθει;

Κάποτε ο Βασίλης, φίλος της Σοφίας από τον Άγιο Νικόλαο της Κρήτης, βλέποντάς την σιωπηλή στη διάρκεια μιας διαδρομής με αυτοκίνητο, τη ρώτησε:

«Λοιπόν… τι σκέφτεσαι όταν βρίσκεσαι σε μέρη όπου αναγκαστικά δεν μπορείς να συμμετέχεις στην κουβέντα, ούτε να κάνεις κάτι άλλο, όπως το αυτοκίνητο ή μια σκοτεινή αίθουσα ή μια ομιλία ή ένα θέατρο ή μια συναυλία;»

και η Σοφία απάντησε:

Η απάντηση για όσους με γνωρίζουν λίγο καλύτερα είναι δεδομένη: «Κατά 90% απαγγέλω ποιήματα από μέσα μου». Διάβασα κάποτε πως οι παλιοί φυλακισμένοι, που δεν είχαν βιβλία ή τηλεοράσεις και βρίσκονταν στην απομόνωση συνήθιζαν να απαγγέλουν ποιήματα ή να τραγουδούν ακριβώς για να κρατούν σε εγρήγορση το μυαλό τους.
[…].
Όταν είσαι κωφός αλλά έχεις επιλέξει να ζεις με τον τρόπο των ακουόντων, υπάρχουν αρκετές (…) στιγμές πνευματικής απομόνωσης, μέσα στη «φοβερή ερημία του πλήθους», όπως θα έλεγε και ο Αναγνωστάκης. Και καλά εγώ, έχω την ποίηση να με κρατάει σε τέτοιες στιγμές. Πώς να το αντιμετωπίζουν οι άλλοι φίλοι, που διαβάζουν και αυτό το βιβλίο; Ιδέα δεν έχω-φαντάζομαι πως θα σκέφτεται ο καθένας ό,τι τον απασχολεί περισσότερο.
Θα ήθελα βέβαια, να μπορώ απλά να κοιτάω το τοπίο χωρίς να σκέφτομαι κάτι. Θα ήταν ανακουφιστικό. Δυστυχώς, είτε επειδή έτσι είναι φτιαγμένος ο εγκέφαλός μου, είτε επειδή έχουν μεσολαβήσει άπειρα χρόνια εσωτερικής ανατροφοδότησης, ο διάλογος με τον εαυτό μου καλά κρατεί… Κι όπως θα έλεγε και ο Καβάφης, αντί για τη Θάλασσα του Πρωϊού, θα βλέπω στο παράθυρο του αυτοκινήτου «…τες φαντασίες μου, τες αναμνήσεις μου, τα ινδάλματα της ηδονής…».

Με την μεγάλη αγάπη της Σοφίας, την Ποίηση, θα κλείσω αυτή την ομιλία. Με τους στίχους δύο ποιημάτων της, σχετικών με αυτό που πραγματεύεται το βιβλίο.

ΜΙΚΡΕΣ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ

“…Βλέπω να φτάνουν όπου να ‘ναι από το μέλλον
χωρίς περίσκεψη καμιά, χωρίς αιδώ
αρρώστια, γκρίνια, οι μικρές αναπηρίες…”
Διονύσης Καψάλης – Προσωπογραφία

“…Σαν τελώνια,
 ίσκιοι στου νου το σπήλαιο - πώς υποφέρεις
άδειο τον ήχο; Πώς ζεις έτσι;..”
Γιώργος Κοροπούλης - Ελλειπτική

Oι τελευταίοι των αναπήρων, δεν φοβόμαστε
μικρές αναπηρίες που με τα χρόνια
θα ‘ρθουν για σας. Μας βασανίζουν οι άλλες
αναπηρίες, που θα λέγατε “μεγάλες”
παιδιόθεν –και ήταν τούτες τα καψώνια
της Φύσης, όπου υποτασσόμαστε.

Οι πρόοδοι τώρα της τεχνολογίας
και των επιστημών, μας επιτρέπουν
πρώτη φορά να έχουμε φωνή
κι απόψεις, πρόσβαση, συμμετοχή.
Όσοι δεν περπατούνε και δεν βλέπουν
και δεν ακούν –η οδός της απωλείας-

στο Δίκτυο γίνονται ξανά αρτιμελείς.
Οι νέοι θα ζήσουνε χωρίς αναπηρίες.
Είμαστε οι τελευταίοι εκπρόσωποί τους
κι οι πρώτοι που υψώνουν τη φωνή τους
διηγούμενοι παρόμοιες ιστορίες -
πλέον, για να μην φοβάστε κι άλλο εσείς.

 


ΓΡΑΠΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΜΙΑΣ ΚΟΥΦΗΣ

Η αίσθηση του κόσμου ήταν λειψή,
από τη γέννησή μου ως τώρα.
Στο ιστορικό μου γράψανε: κουφή
κι έτσι έμεινε –μια κούφιαν ώρα.

Μες το μυαλό μου, ωστόσο, η μελωδία
με κατακλύζει, πλημμυρίζω από ήχους.
Των τραγουδιών διαισθάνομαι την αρμονία
κι έτσι συχνά μεθώ απ’ τους στίχους.

Τον κόσμο σας ποθώ να τον διαβάσω
στα στρογγυλά σημάδια στο χαρτί.
Της γλώσσας σας τα μυστικά να εξιχνιάσω
-ποτέ μου δε βολεύτηκα στην άκρα σιωπή.

Εντάχτηκα στη σκέψη σας, των ήχων
-το φλοίσβισμα, το θρόισμα και η ριπή του ανέμου
και μέσα τα χτυπήματα της πόρτας και των τοίχων-
ήχοι που δεν τους άκουσα στ’ αλήθεια εγώ ποτέ μου.

Κι ωστόσο, στα ποιήματα με σπρώχνει η φαντασία.
Τη γλώσσα σας χειρίζομαι και σας τη στέλνω πίσω.
Ν’  αφουγκραστείτε εδώ κι εσείς μία στιχομυθία
Που –αν και κουφή- μπορώ να εκφωνήσω…

…Πλέει το μήνυμά μου στο μπουκάλι,
μποτίλια στο νερό το πελαγίσιο.
Κι εγώ ετοιμάζομαι, απ’ την αρχή και πάλι
τα μυστικά μου να σας κοινωνήσω.


Σοφία, σ’ ευχαριστούμε πολύ που μας εμπιστεύεσαι και μας κάνεις κοινωνούς των μυστικών σου.
Σ’ ευχαριστούμε που είσαι απόψε στη συντροφιά μας.

Γιώργος Χ. Θεοχάρης


επιστροφή

δημοσιεύματα